Trésor des Demoiselles

De kennisbank Trésor des Demoiselles is een FAIR-conforme digitale dataset, gebouwd rond Le Trésor des Demoiselles, een 19e-eeuws Belgisch tijdschrift voor vrouwen (uitgegeven in Brussel) gericht op 'jonge dames' met interesses die zich uitstrekten over de esthetische, muzikale en huiselijke sfeer.

Naast poëzie, literatuur, recepten en handwerkinstructies, bevatten deze tijdschriften regelmatig bladmuziek die bedoeld was om thuis uit te knippen en uit te voeren. Daardoor zijn de meeste bewaard gebleven gebonden bibliotheekexemplaren incompleet en ontbreken de partituren. Deze dataset herstelt die ontbrekende schakels door complete fysieke exemplaren te combineren met individuele partituren uit verschillende verspreide collecties.

De kennisbank, gebouwd met KBLight en Transkribus voor OCR en lay-outherkenning, functioneert als een modern archief. Het gaat verder dan standaard scans door materiaal te koppelen via TEI-transcripties, Wikidata-entiteiten en thematische trefwoorden. Hierdoor worden nieuwe ingangspunten zichtbaar voor 19e-eeuwse huiselijke muziekpraktijken. Arabella Pare onderzoekt de fysieke afwezigheid en het fragmentarische karakter van het bronmateriaal, zoals de uitgeknipte muziekbladen en ontbrekende instructies. Ze plaatst dit in de context van de gemarginaliseerde en vergeten praktijken van het negentiende-eeuwse huiselijk leven. In plaats van deze hiaten te beschouwen als simpelweg verlies, behandelt zij ze als betekenisvolle sporen van geleefde ervaringen. Door zich te verdiepen in wat is weggesneden en de transdisciplinaire relaties met het resterende materiaal, probeert ze in haar onderzoek de onderling verbonden huiselijke, esthetische en performatieve praktijken van negentiende-eeuwse vrouwen te reconstrueren en te begrijpen.

De dataset en de bijbehorende methodologie, ontwikkeld door Nicholas Cornia, Lidwien Van Winckel en Arabella Pare aan het Orpheus Instituut, werden gepresenteerd tijdens het symposium 'Music at Home' aan de MDW Wenen en zullen in het najaar van 2027 het onderwerp zijn van een studiedag over archivering en gemarginaliseerde ontologieën.